ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΝΕΑ

Μείνετε ενημερωμένοι και δείτε χρήσιμες συμβουλές που θα βοηθήσουν

Εξωτικά ή Άγρια Ζώα; Τι εννοούμε και ποια κτηνιατρική ειδικότητα τα εκπροσωπεί

By: | Tags: | Comments: 0 | Νοέμβριος 16th, 2015

Τις δύο τελευταίες δεκαετίες όλο και περισσότεροι αστοί αναζητούν την συντροφιά ενός κατοικίδιου ζώου, ενώ η δυτική κοινωνία έχει ωριμάσει και είναι πιο ευαίσθητη στην ανάγκη περίθαλψης αγρίων ζώων. Εκτός του παραδοσιακού σκύλου και της γάτας πολλοί είναι αυτοί που στρέφονται στην απόκτηση ενός «εξωτικού ζώου» για ποικίλους λόγους που θα προσπαθήσω να αγγίξω σε επόμενες στήλες. Έτσι όλο και περισσότεροι συνάδελφοι έρχονται σε καθημερινή βάση αντιμέτωποι με τις προκλήσεις της ιατρικής αυτών των ειδών.

Τι εννοούμε όμως με τους όρους «εξωτικό ζώο», «μικρά ζώα», «μικρά θηλαστικά», «άγρια ζώα» κ.α.;Συχνά οι όροι αυτοί δεν είναι σαφείς ακόμα και μεταξύ κτηνιάτρων, ενώ πολύ συχνά οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται ποικιλοτρόπως στην καθομιλουμένη με τους ιδιοκτήτες ζώων. Πριν υπεισέλθω σε ιατρικά θέματα θα ήθελα να αποσαφηνίσω όσο το δυνατόν περισσότερο τους παραπάνω όρους και να οριοθετήσω την αντίστοιχη ιατρική ειδικότητα, που ονομάζεται στο σύνολό της Ζωολογική Ιατρική. Ως γνώμονα θα ακολουθήσω το σύστημα διαχωρισμού των Ευρωπαϊκών Κτηνιατρικών Ειδικοτήτων.

Στην καθομιλουμένη και στην ελεύθερη αγορά δύο όροι αναφέρονται συχνά: το «εξωτικό ζώο» και το «άγριο ζώο». Άλλοι όροι είναι τα «μικρά ζώα», τα «μεγάλα ζώα», τα «ζώα συντροφιάς», τα «παραγωγικά ζώα». Στον Πίνακα 1 επιχειρείται μια προσπάθεια αποσαφήνισης των όρων αυτών.

Πίνακας 1: Κοινοί όροι χαρακτηρισμού ζώων

Ζώα συντροφιάς

Ζώα που διατηρούνται με στόχο την αναψυχή (σκύλος, γάτα, άλογο, εξωτικά/μη συνηθισμένα ζώα)

Παραγωγικά ζώα

Ζώα που διατηρούνται για την παραγωγή ζωικών προιόντων (χοίροι, αγελάδες, πρόβατα/γίδια, κοτόπουλα, γαλαπούλες, χήνες, κουνέλια εκτροφής, ψάρια, μέλισσες, σαλιγγάρια, βατράχια, γουνοφόρα ζώα)

Μικρά ζώα

Μόνο ο σκύλος και η γάτα

Μεγάλα ζώα

Μόνο το άλογο και η αγελάδα

Εξωτικό ζώο

Ζώο συντροφιάς που μπορεί να ανήκει σε οποιοδηποτε τάξη (ασπόνδυλο, ψάρι, αμφίβιο, ερπετό, πτηνό, και θηλαστικό) ΕΚΤΟΣ των εξημερωμένων σκύλου, γάτας, αλόγου. Κοινώς τα μη συνηθισμένα κατοικίδια, ανεξαρτήτως βαθμού εξημέρωσης.

Μικρά θηλαστικά

Εξωτικό είδος θηλαστικού που δεν είναι σκύλος ή γάτα

Άγριο ζώο

Ζώο οποιασδήποτε τάξης που ζει αποκλειστικά ελεύθερο στη φύση

Το βασικό μπέρδεμα έγκειται τόσο στο είδος και στις συνθήκες διαβίωσης του όσο και στην χρήση των όρων. Συχνά λανθασμένα ως «άγριο ζώο» εννοείται ένα ζώο που ζει σε ζωολογικό κήπο ή ένα ζώο που έχει «άγριο χαρακτήρα». Ο όρος «άγριο» αναφέρεται α) στο ότι ένα ζώο διαβιεί ελεύθερο στη φύση β) ότι ανήκει σε ένα άγριο είδος ζώου (δηλαδή μη εξημερωμένο εδώ και χιλιάδες χρόνια) γ) έχει ατίθασο χαρακτήρα. Έτσι μια «φιλική» χελώνα που ζει στην ύπαιθρο δεν θεωρείται άγριο ζώο (από άποψη χαρακτήρα), όμως είναι άγριο ζώο (Διάγραμμα 1) αφού ζει ελεύθερη και ανήκει σε έναάγριο είδος ζώου που ποτέ δεν εξημερώθηκε. Τα ζώα των ζωολογικών κήπων ανήκουν σε άγρια είδη ζώων, ωστόσο ως χαρακτήρες μπορεί να είναι μερικώς εξημερωμένα και φιλικά αν γεννηθούν και ανατραφούν στην αιχμαλωσία από ανθρώπους. Ωστόσο ποτέ δεν θα είναι πλήρως εξημερωμένα όπως ένας σκύλος και οι απογονοί τους θα είναι ικανοί να επιζήσουν ελεύθεροι στη φύση (ανάλογα με το είδος).

p4

Όλα τα είδη που έχουν εξημερωθεί εδώ και εκατοντάδες/χιλιάδες χρόνια αποτελούν ταεξημερωμένα ή κατοικίδια είδη ζώων. Όλα τα υπόλοιπα είδη ζώων αποτελούν τα άγρια είδη ζώων.

Επίσης λανθασμένα ως «εξωτικό» εννοείται αποκλειστικά ένα είδος που δεν είναι αυτόχθωνκαι συνήθως είναι τροπικής προέλευσης (πχ ιγκουάνα, παπαγάλος). Έτσι ένα κουνέλι, μια χελώνα, ένα καναρίνι ή μια κότα ράτσας δεν θεωρείται αρκετά «εξωτικό». Τα «εξωτικά» είδη ζώων είναι όλα εκείνα τα είδη ζώων (άγρια ή εξημερωμένα) που διατηρούνται για συντροφιά/αναψυχή αλλά δεν ανήκουν στα παραδοσιακά ζώα συντροφιάς που είναι ο σκύλος, η γάτα και το άλογο. Αναφέρονται και ως «μη συνηθισμένα κατοικίδια», που προσωπικά τόν θεωρώ πιο αντιπροσωπευτικό όρο, και θα τονχρησιμοποιώ αντί του εξωτικού. Μπορεί να ανήκουν και σε εξημερωμένα είδη όπως το κουνέλι, το κουνάβι, η κότα, πάπια κλπ. Τα «εξωτικά» ζώα που ανήκουν σε άγρια είδη (πχ παπαγάλοι, σπίζες, ερπετά, τρωκτικά, λαγόμορφα, γαλίδες, κ.α) πρέπει να προέρχονται ΠΑΝΤΑ από αναπαραγωγή σε αιχμαλωσία και όχι από την φύση. Τα «εξωτικά» ζώα (Διάγραμμα 2) μπορεί να προέρχονται από κάθε ζωολογική τάξη και κάθε ζωογεωγραφική ζώνη. Στην παρούσα φάση η ΕΕ προσπαθεί να περιορίσει τον αριθμό των ειδών που επιτρέπεται να διακινούνται και διατηρούνται ως μη συνηθισμένα κατοικίδια. Κάποιες χώρες-μέλη (Βέλγιο, Ολλανδία) έχουν ψηφίσει μια «θετική λίστα ειδών» που περιλαμβάνει τα κοινότερα είδη θηλαστικών, ερπετών και πτηνών.

p2

Συνθήκες διαβίωσης:

Είδη αγρίων ζώων μπορεί να τα βρούμε ελεύθερα στη φύση, ως εξωτικά/μη συνηθισμένα κατοικίδια σε διαμερίσματα ή ως ζώα σε ζωολογικούς κήπους. Μπορεί δηλαδή να είναι ελεύθερα ή δεσποζόμενα.

Είδη εξημερωμένων ζώων μπορεί να τα βρούμε στην αυλή, στο διαμέρισμα, στο ζωολογικό κήπο και ελεύθερα στη φύση. Είναι δεσποζόμενα και κατ’ εξαίρεση μη δεσποζόμενα. (Διάγραμμα 3)

Εκπρόσωποι εξημερωμένων ειδών που ζουν μη δεσποζόμενα στη φύση ονομάζονται «ημιάγρια ή εξαγριωμένα».

Τα εξωτικά ζώα είναι πάντα δεσποζόμενα. Ειδάλλως αναφέρονται ως «δραπέτες». Αν οι δραπέτες δεν ανήκουν στην αυτόχθονη πανίδα και επιβιώσουν στη φύση ονομάζονται «εξωγήινα/εχθρικά» είδη.

p3

Η ζωολογική ιατρική περιλαμβάνει την κτηνιατρική και τις αρχές οικολογίας και διατήρησης, στην εφαρμοσμένη τους έκβαση, σε όλα τα φυσικά και τεχνητά περιβάλλοντα (JAVMA 2001;219:1532-1535).Γενικά ως ζωολογική κτηνιατρική αναφέρεται η ιατρική όλων των αγρίων ειδών ζώων (είτε ωςελεύθερα, είτε ως εξωτικά, είτε ως ζώα ζωολογικών κήπων), καθώς και μερικών εξημερωμένων ειδών (πχ κουνέλι, κουνάβι, και τα πουλερικά (κότα, πάπια, χήνα, γαλοπούλα) όταν αυτά τα τελευταία δεν εκτρέφονται ως παραγωγικά ζώα.

Έτσι η πρώτη διαφοροποίηση είναι μεταξύ παραδοσιακών κατοικιδιών ειδών και «άλλων ειδών». Μια δεύτερη διαφοροποίηση είναι ότι ενώ για τα κατοικίδια ζώα (μικρά και μεγάλα) έχουμε διακριτές ιατρικές ειδικότητες ή υπερειδικότητες (πχ Δερματολογία, Οφθαλμολογία, Χειρουργική κα), η ζωολογική ιατρική εκπληρεί την γενική ιατρική αυτών των ειδών (εσωτ. παθολογία, κλινική παθολογία, αναισθησιολογία, απεικονιστική διαγνωστική). Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν αλληλοεπικαλύψεις και έτσι η συνεργασία με άλλες ειδικότητες είναι θεμιτή ώς απαραίτητη.

eczm

Δεδομένο το εύρος των διαχειριζομένων ειδών καθώς και των συνθηκών διαβίωσης τους το Κολλέγιο της Ζωολογικής Ιατρικής (ECZM) αναγνωρίζει τις παρακάτω υποειδικότητες: Πτηνά (Avian), Ερπετά/Αμφίβια (Herpetology), Μικρά Θηλαστικά (Small Mammal), Υγεία αγρίων πληθυσμών (Wildlife Population Health) και Διαχειρίση Υγείας Ζωολογικών Κήπων (Zoo Health Management). Στον πίνακα 2 εμφανίζονται τα είδη που περιλαμβάνει κάθε υποειδικότητα

Πινακας 2: Υποειδικότητες Ζωολογικής Ιατρικής

Πτηνά (Avian)

Ερπετολογία

(Herpetology)

Μικρά θηλαστικά (Small mammal)

Υγεία άγριων πληθυσμών (Wildlife population health)

Διαχείριση Υγείας Ζωολογικών Κήπων

(Zoo health management)

Όλα τα μη εξημερωμένα είδη πτηνών (όπου και όπως διαβιούν) καθώς και τα πουλερικά της αυλικής/χωρικής πτηνοτροφίας.

Όλα τα είδη ερπετών και αμφιβίων (όπου και όπως διαβιούν)

Ολα τα μικρά θηλαστικά (όπου και όπως διαβιούν)εκτός του σκύλου και της γάτας (μουστελίδες, λαγόμορφα,τρωκτικά, κ.α.)

Όλα τα είδη ζώων (ασπόνδυλα, θηλαστικά, ερπετά, αμφίβια, πτηνά) που ζουν ελεύθερα στη φύση.

Όλα τα είδη ζώων (ασπόνδυλα, θηλαστικά, ερπετά, αμφίβια, πτηνά) που ζουν σε ζωολογικούς κήπους.

‘Οπως γίνεται φανερό και μεταξύ των υποειδικοτήτων υπάρχουν αλληλοεπικαλύψεις στα είδη. Μια χονδρική προσέγγιση θα ήταν η παρακάτω:

α) οι τρεις πρώτες ειδικότητες εμβαθύνουν σε όλο το φάσμα γνώσης αυτών των ειδών (ανατομία, φυσιολογία, φαρμακολογία, κλινικές ειδικότητες κα). Αφορούν κυρίως τα ζώα που έρχονται σε ανθρώπινη κατοχή πχ διατηρούνται σε σπίτια, σε μικρές εκτροφές, προσωρινά σε κέντρα περίθαλψης κ.α.. Περιλαμβάνει κυρίως την εξελιγμένη κλινική ιατρική των ειδών αυτών και ακολουθούν την φιλοσοφία ιατρικής των μικρών ζώων. Τα είδη αυτά αναφέρονται και ώς «εξωτικά» ή «μη συνηθισμένα κατοικίδια» για να διαχωριστούν από τον σκύλο και την γάτα που είναι τα κοινότερα ζώα συντροφιάς.

Η υποειδικότητα των πτηνών είναι ελαφρώς πιο πολυσύνθετη αφού περιλαμβάνει: τα είδη πτηνών συντροφιάς που ζουν σε κλουβιά και τις εκτροφές τους (πχ παπαγάλοι, στρουθιόμορφα/καναρίνια, περιστέρια, ορνιθόμορφα, αρπακτικά ιερακοθηρίας/γεράκια, υδρόβια/χήνες-πάπιες), κάποια είδη πουλιών που εκτρέφονται για εμπορικούς σκοπούς (πχ στρουθοκάμηλοι, ορνιθόμορφα/ορτύκια, φραγκόκοτες, φασιανοί), τα πουλερικά της χωρικής πτηνοτροφίας (πχ κότες, χήνες, πάπιες, γαλοπούλες, φραγκόκοτες που όμως δεν διατηρούνται για μαζική παραγωγή), όλα τα είδη πτηνών των ζωολογικών κήπων και τέλος όλα τα είδη πτηνών που ζουν ελεύθερα στη φύση.

Εδώ να σημειωθεί ότι το Κολλέγιο της Επιστήμης των Πουλερικών (ECPVS) στοχεύει κυρίως στα ορνιθόμορφα μαζικής παραγωγής (κότες, γαλoπούλες κ.α.) αλλά δευτερευόντως και σε στρουθοκαμήλους, υδρόβια και περιστέρια που επίσης μπορεί να εκτρέφονται μαζικά.

β) η υγεία αγρίων πληθυσμών αφορά κυρίως την επιδημιολογική διερεύνηση είτε στη φύση, με μινιμαλιστικές μεθόδους συλλογής δειγμάτων από υγιή ή ασθενή ζώα στο πεδίο, είτε με την παθολογοανατομική διερεύνηση νεκρών αγρίων ζώων, σε ειδικά εργαστήρια, μετά από περιστατικά ατομικής ή μαζικής θνησιμότητας. Επίσης περιλαμβάνει και τις κτηνιατρικές δράσεις διατήρησης, επανεισαγωγής και μελέτης αγρίων πληθυσμών. Συνήθως αφορά θηλαστικά.

γ) η διαχείριση της υγείας ζωολογικών κήπων αφορά την συνολική υπηρεσία του κτηνιάτρου σε έναν ζωολογικό κήπο. Αυτό περιλαμβάνει την υγεία των ζώων που συνήθως απαρτίζεται από προληπτική ιατρική, συμπεριφορική ιατρική, διατροφή και κλινική ιατρική. Παράλληλα στην διασφάλιση της δημόσιας υγείας στον ζωολογικό κήπο, στην αποτροπή μετάδοσης νοσημάτων κατά την μεταφορά ζώων και την τήρηση υγειονομικών και νομικών διατάξεων που αφορούν τα ζώα σε αυτό το καθεστώς διατήρησης/διαχείρισης. Και εδώ τα θηλαστικά αποτελούν το μεγαλύτερο κομμάτι ενασχόλησης.

Η στήλη αυτή έχει στόχο να ενημερώσει και να πληροφορήσει συναδέλφους κτηνιάτρους και κοινό κυρίως για την ιατρική των πτηνών (εξωτικών και αγρίων) και δευτερευόντως για την ιατρική άλλων εξωτικών ειδών (ασπόνδυλα, ψάρια, αμφίβια, ερπετά, θηλαστικά) ή αγρίων ζώων (αμφίβια, ερπετά, θηλαστικά). Παράλληλα όμως θα πραγματεύεται και μη ιατρικά θέματα και νέα που αφορούν αυτά τα είδη ζώων όταν κρίνεται απαραίτητο. Ελπίζω να βρείτε την στήλη χρήσιμη και ενδιαφέρουσα !

Δρ. Παναγιώτης Αζμάνης
DVM, Dr.med.vet., Dip ECZM (Avian)
Διδάκτορας Κλινικής Εξωτικών Κατοικιδίων Ζώων, Ζώων Ζωολογικών Κήπων και Άγριας Ζωής Πανεπιστημίου Ζυρίχης
Διπλωματούχος Κολλεγίου Ζωολογικής Ιατρικής (Πτηνά)
Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας

ΠΗΓΗ: www.diagnovet.gr